Bazylika Świętogórska Gostyń

Bazylika Świętogórska w Gostyniu to barokowy kościół wznoszący się na wzniesieniu morenowym niedaleko miasta. Miejsce od wieków przyciąga pielgrzymów, a dziś równie chętnie odwiedzają je miłośnicy architektury – świątynia została wzorowana na weneckiej Santa Maria della Salute i może poszczycić się największą kopułą w Polsce. To też jeden z niewielu przykładów czystego baroku włoskiego na polskich ziemiach.

Zespół klasztorny prowadzony jest przez filipinów – Kongregację Oratorium św. Filipa Neri, która opiekuje się tym miejscem od 1668 roku. Bazylika nie jest typowym muzealnym zabytkiem. To żywe sanktuarium maryjne, gdzie odbywają się msze, pielgrzymki i rekolekcje.

Historia Świętej Góry w Gostyniu

Wzgórze było miejscem kultu już w średniowieczu. W XV wieku stanęła tu drewniana kaplica z rzeźbami Piety i Krucyfiksu, które szybko zaczęto otaczać czcią. Głośne było zwłaszcza uzdrowienie niejakiego Krzyżanowskiego w 1495 roku – od tego momentu na Świętą Górę zaczęły napływać tłumy pielgrzymów.

W 1512 roku powstał drewniano-murowany kościółek, a w 1540 roku otrzymał cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, znany dziś jako Świętogórska Róża Duchowna. Prawdziwy przełom nastąpił w XVII wieku, gdy Adam Konarzewski – cudownie uzdrowiony szlachcic – postanowił ufundować okazałą świątynię jako wotum wdzięczności. Po jego śmierci dzieło kontynuowała żona Zofia z Opalińskich, która pod wrażeniem podróży do Wenecji zdecydowała o zmianie projektu. Zamiast standardowego kościoła miała powstać replika słynnej Santa Maria della Salute.

Budowę rozpoczęto w 1677 roku, a nieukończony kościół konsekrowano już w 1698. Prace trwały jeszcze przez dziesięciolecia – kopułę ukończono w 1731 roku, a całość dopiero w 1736. Przy budowie pracowali włoscy architekci: bracia Jan i Jerzy Catenazzi oraz Pompeo Ferrari, co tłumaczy autentycznie południowy charakter świątyni.

Nad bocznym wejściem do bazyliki wmurowana jest kula armatnia – pamiątka po bitwie z czasów wojny siedmioletniej. To jeden z wielu szczegółów, które łatwo przeoczyć podczas zwiedzania.

Największa kopuła w Polsce

To główna atrakcja bazyliki i powód, dla którego warto tu zajrzeć. Kopuła ma 17 metrów średnicy i 50 metrów wysokości, zwieńczona jest jeszcze 10-metrową latarnią z kulą i krzyżem. Z zewnątrz pokrywa ją miedziana blacha, która przez lata pokryła się charakterystyczną zielenią. Na froncie widać ogromny herb Konarzewskich z inicjałami Weroniki z Konarzewskich Mycielskiej, która ufundowała miedź w 1756 roku.

Wnętrze kopuły to osobna historia. Zdobią ją polichromie Jerzego Wilhelma Neunhertza przedstawiające sceny z życia św. Filipa Neri, założyciela zakonu filipinów. Między scenami hagiograficznymi artysta umieścił także obrazy z historii Gostynia – to rodzaj barokowej kroniki miasteczka, utrwalonej na ścianach świątyni.

Co zobaczyć wewnątrz bazyliki

Kościół zbudowano na planie ośmioboku, z jedną centralną nawą otoczoną obejściem i kaplicami. Wnętrze jest bogato zdobione, jak przystało na barok – złocenia, stukkatury, marmury. W bazylice znajduje się aż 9 ołtarzy, z których główny powstał w latach 1723-1726. Wykonali go wiedeńscy mistrzowie Ignacy Provisore i Jan Siegwitz, a wzorowany był na ołtarzu z kościoła jezuitów we Wrocławiu.

W ołtarzu głównym eksponowany jest cudowny obraz Matki Bożej Świętogórskiej Róży Duchownej z 1540 roku. Maryja trzyma w ręku różę – symbol miłości i czystości. To właśnie ten wizerunek jest celem większości pielgrzymek.

Warto zwrócić uwagę na amponę z 1756 roku, wspartą na rzeźbie Murzyna – nietypowe rozwiązanie jak na polskie kościoły. Na chórze muzycznym stoją organy z lat 1766-1768, które do dziś wykorzystywane są podczas koncertów. Pod koniec września odbywa się tu Festiwal Muzyki Oratoryjnej Musica Sacromontana, który przyciąga melomanów z całej Polski.

Jeden z ołtarzy ufundowała Helena z Tworzyańskich Rogalińska, która przez dziewięć lat poruszała się o kulach z powodu chorej nogi. Po cudownym uzdrowieniu wraz z mężem Janem postanowiła wyrazić wdzięczność Matce Bożej tym wspaniałym dziełem sztuki.

Podziemia i krypty bazyliki

Pod kościołem ciągną się podziemne krypty, do których można zajrzeć podczas zwiedzania. Spoczywają tu fundatorzy świątyni oraz zmarli członkowie Kongregacji filipinów. To klimatyczne, choć nieco mroczne miejsce – nie każdy ma ochotę schodzić do podziemi, ale miłośnicy historii docenią autentyczną atmosferę.

Dla kogo jest Bazylika Świętogórska

Miejsce uniwersalne. Pielgrzymi znajdą tu ciszę do modlitwy i działające sanktuarium maryjne. Miłośnicy architektury będą zachwyceni barokowymi detalami i włoskim charakterem budowli. Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie z krótkim spacerem po wzgórzu – okolica jest malownicza, a parking bezpłatny.

Nie trzeba być wierzącym, żeby docenić skalę i piękno tego miejsca. Bazylika robi wrażenie samym rozmiarem kopuły i bogactwem wnętrza. Warto mieć jednak na uwadze, że to przede wszystkim czynny kościół – podczas mszy zwiedzanie jest ograniczone.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny biletów, dojazd

Bazylika jest otwarta codziennie, wstęp wolny. Najlepiej planować wizytę poza godzinami mszy świętych, żeby móc swobodnie zwiedzać wnętrze. Dokładny harmonogram nabożeństw można sprawdzić na stronie www.filipini.gostyn.pl lub pod numerem telefonu 65 572 00 14.

Dojazd z Poznania zajmuje około godziny – kursują autobusy PKS. Pociągiem obecnie nie dojedziemy, choć trwają prace nad przywróceniem połączenia kolejowego z Poznania i Leszna. Dla zmotoryzowanych dobra wiadomość: przed bazyliką znajduje się duży bezpłatny parking. To rzadkość przy zabytkach tej klasy.

Sama bazylika położona jest na wzniesieniu Świętej Góry, około 1,5 km na wschód od centrum Gostynia. Formalnie teren należy do osady Głogówko w gminie Piaski, ale wszyscy mówią po prostu „Święta Góra”. Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum godzinę, choć można zostać dłużej – zwłaszcza jeśli chce się spokojnie pospacerować po okolicy i zajrzeć do podziemi.

Kontakt: [email protected], tel. 65 572 00 14 lub 65 572 08 55. Adres: Święta Góra – Głogówko 1, 63-800 Gostyń.