Kościół św. Piotra i Pawła Krotoszyn

W centrum Krotoszyna, przy niewielkim placu Wolności, stoi barokowy kościół trynitarzy z XVIII wieku. To nie jest kolejna prowincjonalna świątynia – wnętrze kryje późnobarokowe wyposażenie, które przetrwało w niemal niezmienionej formie od lat 70. XVIII stulecia. Ambona w kształcie łodzi, herby rodów magnackich na ścianach prezbiterium i obraz Matki Bożej pamiętający czasy średniowiecznej drewnianej fary – to miejsce ma swoją historię.

Barokowa świątynia trynitarzy w Krotoszynie

Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła powstał w latach 1766-1772 z inicjatywy Ludwiki z Mniszchów Potockiej, żony hetmana wielkiego koronnego. Projekt świątyni przypisuje się Karolowi Martinowi Frantzowi, choć pewności co do autorstwa nie ma. Budowlę wzniesiono na miejscu starszego, drewnianego kościoła z 1419 roku, który przez ponad trzy wieki służył mieszkańcom miasta.

Konsekracja nowej świątyni odbyła się w 1775 roku. Gospodarzami kościoła zostali trynitarze bosi – zakon sprowadzony do Krotoszyna jeszcze w 1731 roku przez Józefa Potockiego, wojewodę kijowskiego. Klasztor wybudowano wcześniej, bo już w 1733 roku, i to właśnie trynitarze przez dziesięciolecia prowadzili tu działalność duszpasterską i charytatywną.

Zakon Przenajświętszej Trójcy, znany jako trynitarze, specjalizował się w wykupywaniu jeńców chrześcijańskich z niewoli tureckiej. W Krotoszynie zajmowali się przede wszystkim posługą duszpasterską i pomocą ubogim.

Architektura i bryła kościoła

Jednonawowa świątynia ma charakterystyczną, urozmaiconą bryłę z zaokrąglonymi narożami. Wielopołaciowy dach wieńczy sygnaturka na kalenicy. Od zachodu przylega wieża zakończona hełmem z latarnią – widoczna z daleka, wyznacza punkt orientacyjny w tej części miasta.

Prezbiterium zamyka kolista apsyda, co nadaje wnętrzu specyficzny, kameralny charakter. Dwuprzęsłowa nawa nie jest wielka, ale proporcje przestrzeni sprawiają, że świątynia robi wrażenie.

Obok kościoła stoi piętrowy budynek dawnego klasztoru trynitarskiego na rzucie prostokąta, przykryty trójspadowym dachem. W elewacji zachodniej zachował się portal arkadowy z około 1733 roku. Wnętrza klasztoru sklepione są sklepieniami klasztornymi z lunetami, w sieni przetrwał strop belkowy. Dziś w budynku mieści się Muzeum Regionalne, więc warto zajrzeć tam po zwiedzeniu kościoła.

Wnętrze i wyposażenie z XVIII wieku

Największą wartością świątyni jest jednolite późnobarokowe wyposażenie z lat 1772-1775. Rzadko zdarza się, by osiemnastowieczne wnętrze przetrwało w tak kompletnej formie – bez późniejszych przeróbek i uzupełnień w innych stylach.

Uwagę przykuwa ambona w kształcie łodzi – nietypowe rozwiązanie nawiązujące do symbolu Kościoła jako barki Piotrowej. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów wystroju.

W prezbiterium widnieją herby Potockich i Mniszków – rodów fundatorów świątyni. Tablica upamiętnia konsekrację kościoła. Z bocznego ołtarza spogląda obraz Matki Bożej Krotoszyńskiej Pani, który pochodzi jeszcze z pierwotnej, drewnianej fary. To najstarszy zabytek w kościele, pamiętający średniowieczne początki miasta.

Po przeciwnej stronie znajduje się ołtarz Chrystusa Ukrzyżowanego. Krzyż umieszczono na tle panoramy Jerozolimy i Golgoty, pod nim wisi obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Boczne ołtarze i święci patroni

Kościół posiada cztery boczne ołtarze, każdy z osobną historią. Przy wieży stoi ołtarz Świętej Róży z Limy – tercjarki dominikańskiej, pierwszej świętej Kościoła katolickiego urodzonej w Ameryce. Nad jej obrazem znajduje się medalion św. Kajetana, założyciela zakonu teatynów.

Po przeciwnej stronie mieści się ołtarz św. Tekli – dziewicy i męczennicy z I wieku, uczennicy św. Pawła. Wybór patronów ołtarzy nie jest przypadkowy – trynitarze często czcili świętych związanych z wczesnochrześcijańską tradycją wykupu niewolników i pomocy potrzebującym.

Pierwotny drewniany kościół pw. św. Piotra i Pawła w Krotoszynie powstał w 1419 roku. Wzniesiono go zaledwie cztery lata po lokacji miasta na prawie magdeburskim.

Historia parafii i życie religijne

Choć kościół funkcjonuje od XVIII wieku, parafię erygowano dopiero w 1925 roku. Własnego proboszcza otrzymała jeszcze później – w 1966 roku. Do tego czasu trynitarze, a później diecezjalni księża obsługiwali świątynię bez formalnego statusu parafialnego.

W 1978 roku parafia nabyła dom przy ulicy Klasztornej 3, który do dziś pełni funkcję probostwa. Kolejne dekady przyniosły szereg remontów i modernizacji. W 1984 roku przeprowadzono kapitalny remont wnętrza, w 1989 poświęcono nowo wybudowany dom parafialny przy ulicy Słodowej. Na przełomie 1998 i 1999 roku wyremontowano wieżę, rok później odnowiono całe wnętrze w ramach przygotowań do Wielkiego Jubileuszu 2000 roku. Pamiątką tych uroczystości jest krzyż ustawiony przed kościołem.

W 2002 roku zakończono remont elewacji. Świątynia odzyskała świeżość, zachowując jednocześnie historyczny charakter.

Dla kogo to miejsce i co warto zobaczyć

Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników sztuki barokowej i architektury sakralnej. Jednolite wyposażenie z XVIII wieku to rzadkość w wielkopolskich miasteczkach – większość świątyń przechodziła liczne przebudowy. Tutaj można zobaczyć, jak wyglądało wnętrze kościoła klasztornego w czasach saskich.

Warto zwrócić uwagę na detale: rzeźby, polichromię, herby rodowe. Każdy element ma swoje znaczenie i historię. Osoby zainteresowane historią zakonów docenią związek świątyni z trynitarzami – zakonem dziś mało znanym, ale niegdyś odgrywającym ważną rolę w życiu religijnym i społecznym.

Dla osób zwiedzających Krotoszyn kościół stanowi naturalny punkt programu. Leży w centrum, tuż przy placu Wolności, który wytyczono na terenie dawnego ogrodu klasztornego. Obok znajduje się Muzeum Regionalne w budynku klasztoru, co pozwala połączyć zwiedzanie.

Informacje praktyczne – dojazd, godziny otwarcia, msze święte

Kościół mieści się przy ulicy Klasztornej 3 w Krotoszynie. Do miasta można dojechać samochodem z Poznania (około 80 km na południowy wschód) lub Wrocławia. Krotoszyn leży na skrzyżowaniu dróg Jarocin – Wrocław i Ostrów Wielkopolski – Rawicz, więc dojazd jest prosty.

Świątynia jest czynna codziennie, ale jak w większości kościołów parafialnych, najlepiej planować zwiedzanie poza godzinami mszy świętych. W niedziele i święta msze odprawiane są o godzinie 7:00, 8:00, 9:30 (dla młodzieży), 11:00 (dla dzieci), 12:15 i 18:00. W dni powszednie o 7:00, 8:00 i 18:30.

Biuro parafialne czynne jest w poniedziałki i piątki w godzinach 10:00-12:00 i 19:00-20:00, we wtorki i środy 17:30-18:20. W czwartki i soboty biuro jest nieczynne. Kontakt telefoniczny pod numerem 62 725 27 66.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Na zwiedzenie samej świątyni wystarczy 20-30 minut, ale warto poświęcić więcej czasu, by spokojnie obejrzeć detale wyposażenia i poczytać tablice informacyjne. Jeśli planuje się także wizytę w Muzeum Regionalnym w budynku klasztoru, należy zarezerwować około godziny.

Parking znajduje się w pobliżu, przy placu Wolności. Centrum Krotoszyna jest niewielkie, więc wszystkie najważniejsze zabytki można zwiedzić pieszo w ciągu kilku godzin.