Muzeum w Lewkowie

Kilka kilometrów od Ostrowa Wielkopolskiego stoi pałac, który pamięta czasy Napoleona, powstań narodowych i międzywojennej dyplomacji. Muzeum w Lewkowie to nie kolejna rezydencja ziemiańska przeobrażona w instytucję kultury, ale miejsce, gdzie historia wielkopolskiego ziemiaństwa przeplata się z losami całego kraju. Dawna siedziba rodziny Lipskich herbu Grabie dziś otwiera swoje odrestaurowane wnętrza przed zwiedzającymi, którzy mogą zobaczyć autentyczne meble, porcelanę i obrazy z XIX wieku.

Historia pałacu rodziny Lipskich

Wszystko zaczęło się w 1786 roku, kiedy generał Wojciech Lipski zakupił majątek Lewków. Pięć lat później, w 1791 roku, stanął tu klasycystyczny pałac – data na budynku nie jest przypadkowa. Nawiązuje nie tylko do zakończenia budowy, ale też do uchwalenia Konstytucji 3 Maja, której generał był zagorzałym zwolennikiem.

Od początku Lewków był czymś więcej niż tylko majątkiem ziemskim. To był ośrodek działalności niepodległościowej, miejsce spotkań konspiratorów w okresie Wiosny Ludów i powstań narodowych. Stąd krzewiono oświatę agrarną, a kolejne pokolenia Lipskich angażowały się w walkę o polskość i działalność parlamentarną.

Lista gości, którzy tu bywali, robi wrażenie. W 1812 roku gościł tu król Westfalii Hieronim Bonaparte, brat Napoleona. Rok później generał Karol Kniaziewicz leczył tu rany odniesione podczas odwrotu z Moskwy. Bywali tu poeta Roman Zmorski, prezydent Ignacy Mościcki, publicysta Stanisław Cat Mackiewicz czy generał Kazimierz Raszewski. To właśnie stąd pochodził Józef Lipski – przedwojenny ambasador RP w Berlinie, którego rodzinnym domem był ten pałac.

W pałacu znajdowało się około 10 tysięcy woluminów w bibliotece, cenne meble, dzieła sztuki i pamiątki narodowe. Większość wywieźli Niemcy podczas II wojny światowej.

Co się stało z pałacem po wojnie

Lata powojenne nie były łaskawe dla lewkowskiej rezydencji. W 1939 roku zajęło ją wojsko niemieckie, po wojnie stacjonowali tu żołnierze Armii Czerwonej. Później lokowano różne instytucje, a nawet trzymano żywy inwentarz w pałacowych wnętrzach. Dopiero wpis do rejestru zabytków w 1951 roku dał nadzieję na ochronę tego miejsca.

Prawdziwe odrodzenie przyszło znacznie później. W 2017 roku Sejmik Województwa Wielkopolskiego utworzył tu samodzielną instytucję kultury – Muzeum w Lewkowie, wydzielając ją z Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. Potem ruszyła gruntowna modernizacja za blisko 27 milionów złotych, z czego połowa pochodziła z funduszy unijnych. Efekty? W ciągu dwóch lat od odnowienia muzeum odwiedziło ponad 43 tysiące osób.

Architektura i układ przestrzenny

Centrum założenia stanowi piętrowy pałac wzniesiony na planie prostokąta, fasadą zwrócony na północ. Od strony dziedzińca witają zwiedzających cztery kolumny portiku, a od ogrodu – półkolisty ryzalit. Fasady pokrywa bogata sztukatorska dekoracja, która zachwyca dbałością o szczegóły.

Pałac poprzedza dziedziniec z dwiema oficynami. Do zespołu należą też odbudowana stajnia i wozownia, gdzie dziś mieści się przestrzeń wystaw czasowych i kasa biletowa. Całość otacza park krajobrazowy, idealny na spacer przed lub po zwiedzaniu wnętrz.

Co zobaczysz w pałacowych wnętrzach

Zwiedzanie prowadzi przez reprezentacyjne sale i prywatne gabinety urządzone w stylu z epoki. W zbiorach przeważają meble, porcelana, malarstwo i grafika – głównie z XIX wieku. Nie są to przypadkowe eksponaty – muzeum gromadzi przedmioty związane z historią majątku Lewków, rodziną Lipskich i dziejami ziemiaństwa południowej Wielkopolski.

Oprócz stałej ekspozycji regularnie odbywają się tu wystawy czasowe. W ciągu dwóch lat od modernizacji pokazano tu między innymi meble Thonet, interaktywną wystawę „Świat zmysłów” z Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, XIX-wieczne obrazy ze zbiorów KUL czy rzeźby Nikifora. Muzeum współpracuje z różnymi instytucjami, więc program wystaw jest naprawdę różnorodny.

Warto zajrzeć też do Pokoju Kredensowego, gdzie zgromadzono pamiątki, w tym o charakterze patriotycznym. To właśnie w takich pomieszczeniach najlepiej czuć atmosferę dawnego ziemiańskiego dworu i zrozumieć, jak wielką rolę odgrywało to miejsce w historii regionu.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum w Lewkowie to propozycja dla miłośników historii i architektury, ale nie tylko. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spokojnego spaceru po parku i poznawania przeszłości w przystępnej formie. Muzeum organizuje warsztaty – od zdobienia pisanek metodą batikową, przez hafty i koronki, po warsztaty kulinarne w pałacowej kuchni, gdzie można upiec chleb czy zrobić ser.

Jeśli ktoś szuka miejsca na krótki wypad z Poznania (100 km), Wrocławia (100 km) czy Łodzi (110 km), Lewków sprawdzi się idealnie. To nie jest wielogodzinna wycieczka – spokojnie można wszystko zobaczyć w ciągu 1,5-2 godzin. Wystarczy czasu, by poczuć klimat miejsca, ale nie za dużo, by się zmęczyć.

Po modernizacji pałac otrzymał wyróżnienie specjalne w Konkursie na Muzealne Wydarzenie Roku Izabella 2022, a w 2024 roku został laureatem konkursu „Zabytek Zadbany” organizowanego przez Ministerstwo Kultury.

Informacje praktyczne: godziny otwarcia, bilety, dojazd

Muzeum czynne jest w godzinach 10:00-15:00. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie internetowej lub profilu muzeum przed wizytą, szczególnie w dni świąteczne.

Dojazd z Ostrowa Wielkopolskiego to zaledwie 7 kilometrów. Lewków to niewielka miejscowość, a pałac jest dobrze oznakowany. Przy muzeum jest parking, więc nie ma problemu z zostawieniem samochodu.

Jeśli chodzi o bilety, muzeum regularnie organizuje dni otwarte z bezpłatnym wstępem – warto śledzić informacje na Facebooku czy Instagramie, żeby złapać taką okazję. W pozostałe dni ceny biletów są standardowe dla instytucji tego typu – szczegółowy cennik dostępny jest w kasie znajdującej się w budynku dawnej stajni i wozowni.

Poza zwiedzaniem pałacu warto przeznaczyć czas na spacer po parku krajobrazowym. Szczególnie wiosną i latem zieleń otaczająca rezydencję tworzy malowniczą scenerię. Muzeum organizuje też festyny, spektakle teatralne i koncerty – wtedy miejsce nabiera zupełnie innego charakteru, tętni życiem i przyciąga mieszkańców całego regionu.